ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿ ਨੇ ਜਦੋਂ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਰ ਵਾਂਗ ਚਾਹੁਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਵਰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਕਾਸ਼ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਵੇ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਿੱਤ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੌਲਤ, ਰਥ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੁਆਰਕਾ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਚੌਂਸਠ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਚਾਰ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਵੀ, ਜੋ ਅਇਰਾਵਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਾਰੀਜਾਤ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਤਭਾਮਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਘਰ-ਬਾਗ ਵਿਚ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਸਤਭਾਮਾ ਨੇ ਆਚੁਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ—ਅਫ਼ਸੋਸ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ! ਫਿਰ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਕਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਸੀ ਉਨ੍ਹੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ, ਹਰ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ-ਮਿਲਨ, ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ, ਪੂਜਾ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਪਾਨ, ਆਰਾਮ, ਚੰਵਣੀ ਕਰਨਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੇਜ ਸਜਾਉਣਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਰੀਜਾਤ ਰੁੱਖ ਲੈ ਆਉਣ ਅਤੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਉਨ੍ਹਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਾਰੀ, ਭਾਈਸ਼ਮੀ (ਰੁਕਮਣੀ) ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਚੰਵਣੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਲ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਗੋਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਛੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਵਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਹਲ ਜਾਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਚਾਨਣੀਆਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਾਰੀਜਾਤ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਜਾਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਫੇਣ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਉੱਤੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਾਥਣੀ ਤੋਂ ਮਣਕਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਵਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਝਲਣੀ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੰਕਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਚੂੜੀਆਂ, ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਤੇ ਚੰਵਣੀ ਸੀ। ਕਪੜੇ ਹੇਠਾਂ ਚੁਪੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਸਿੰਘੜੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਦਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਮਤੀ ਕੰਘਣ ਸੀ। ਉਹ ਆਚੁਤ ਦੇ ਕੋਲ ਖਿੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੂੰਡਲ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹਾਰ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਹੋਠ ਸਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਲ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜੇ—ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਦੌਲਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਦਾਨਵੀਰਤਾ ਤੇ ਬਲ ਵਾਲੇ—ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਆਰਥੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿਕ, ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਿਓ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਯੋਗ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ? ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਓਟ ਲੱਭੀ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਧਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਨਿਰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਅਮੀਰ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀਆਂ। ਵਿਆਹ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਜਨਮ, ਬਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ; ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ—ਚੁਣ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਫ਼ੁਜ਼ੂਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੰਗ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਰੁਕਮੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਇਥੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ, ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਣ-ਮੱਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਤਾਂ ਇਕ ਰਸਮ ਭਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਵੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ—ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ ਸਨ—ਉਸਦੀ ਰਾਣੀ ਡਰ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ, ਅੰਤਹੀਣ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਨਖ ਲਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਾਜਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੰਝੂ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਸਿੰਘੜੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਏ; ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਸਹਿਣ ਪੀੜ੍ਹ, ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਕੰਗਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੱਥ ਤੋਂ ਲੁੜਕ ਗਿਆ, ਚੰਵਣੀ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੇਲਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੇਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਸਮਾਨ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਿਆ।