ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਵੀ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ’ਤੇ ਭਟਕਦਿਆਂ, ਆਖਿਰ ਗੋਕਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲਿਆ। ਇਸ ਰਾਤ, ਜਦ ਗੋਕਰਨ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਭੇਡ, ਹਾਥੀ, ਭੈਂਸ, ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ—ਹਰ ਰੂਪ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰੀ। ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਿਆ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਦੱਸ।” ਗੋਕਰਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ ਹੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਇਸ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੇ ਅਨੇਕ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹਾਂ।” ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੁਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮਿਤ੍ਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰਵਾਓ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਰੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।” ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਸੌ ਵਾਰੀ ਗਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਵਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਸੋਚ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ—ਜੇ ਸੌ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਵਾਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰਵਾਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ, ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਾ ਲੱਭਿਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਦੂਰੋਂ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ।” ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਭਾਗਵਤਮ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਤੇ ਹੌਲੇ—ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਵੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਦਾ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੱਤ ਗਿੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਖੜੀ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸੁਰਾਖ ਵਿਚੋਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੈਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸਾਫ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਗਿੜ੍ਹ ਚੀਨ੍ਹ-ਚੀਨ੍ਹ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗਿੜ੍ਹ ਟੁੱਟੀ; ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਤੀਜੀ ਗਿੜ੍ਹ; ਐਸੇ ਹੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗਿੜ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਭਾਗਵਤਮ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਭੂਤ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਮੋਹਰ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਭੂਤ-ਭਾਵ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ, “ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਜਿਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਧਾਮ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕੰਪਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰੇਗੀ।” “ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ, ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਵਿਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਪਾਲਤੂ, ਪਰ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ, ਜੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ? ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭੇ, ਮਾਸ-ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਦਇਆ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਦੁਆਰਾ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।