ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਹਾਏ! ਕਿਸਮਤ!” ਕਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੇਬਸੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਕਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਗੋਕਰਨ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇੜ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ—ਇੱਕੋ ਵਾਰੀ ਹਰ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਕੇਵਲ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਇਸ ਇਕੋ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਮੰਦਾ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਗਵਾ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਪ ਹਨ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਟਕਾਇਆ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ? ਇਹ ਤਾਂ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੀ ਗਯਾ ਪਿੰਡ ਕਰ ਦਿੰ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਸੋਚ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸੋਚਿਆ, “ਜੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਲੱਭਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਉਹ ਸੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਪੰਡਤ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੁਣੀ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੇਖ ਲਏ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਾਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਰੋਕ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਖੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਦੂਰੋਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੈ।” ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਨ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁੱਢੇ, ਮੰਦ-ਚਲ, ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਲੈ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਵੀ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਥਾਂ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਗੰਠਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਾਂਸ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਤਲੇ ਇਕ ਛੇਦ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਥਾ ਸੁਣ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਦੋਂ ਕਥਾ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਠ ਚੀਰ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੰਠ ਟੁੱਟੀ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੀਜੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੰਠਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਨੇ ਭੂਤ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸਿਆਹ ਰੰਗ, ਮੋੜ ਵਾਲਾ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਭੂਤ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਧੰਨ ਹੈ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧੰਨ ਹੈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੋਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਤੁਰੰਤ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ, ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਵਾਂਗ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਤੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਸਰੀਰ ਮੋਟਾ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਦਇਆ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰਿ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।