ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ: "ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਮੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਰੇਜ਼ਰ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਖ ਲਈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਈ ਪਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦਾ, ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, "ਹਾਏ, ਭਾਗ!" ਕਹਿ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਜਦ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਐਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੋਕਰਨ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋ ਗਿਆ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਦੇ। ਉੱਥੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇੜ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਅੱਗ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਹਾਵਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਦਿਖਾਈ। ਫਿਰ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਇਸ ਇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਬੋਲਣ ਜੋਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਮੰਮਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮੂੜਤਾ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ, ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੋਸਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈ? ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੌ ਵਾਰ ਗਯਾ ਪਿੰਡਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਸੋਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ: ਜੇ ਸੌ ਵਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। "ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਾਂਗਾ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਗਿਆ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜੋਗੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ, ਤੇ ਸਭ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਲਈ। "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ: "ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕੰਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੁਣਣ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨੇ, ਬੁੱਢੇ, ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਭਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਦ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਆਈ, ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਣ ਲੱਗੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਂਸ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਬਾਂਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਛਿਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ੍ਰੋਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਧੇਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਅਚੰਭੇਜ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ: ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਢ ਵੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੰਢ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੀਜੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤੋਂ ਗੰਢਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਘਟਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।