ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਿਹਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾ ਹੋਈ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, "ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਪਰ ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਦ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੇਤ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੈ ਗਈਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਯੂ ਵਾਂਗ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਕਦੇ ਠੰਢ, ਕਦੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁਝ, ਨਾ ਪੀਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ "ਹਾਏ ਨਸੀਬ!" ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਬੇਸਾਹਾਰਾ ਜਾਣ ਕੇ ਗਯਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਕਰਨ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਤੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇਡ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦਰ, ਕਦੇ ਅਗਨਿ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ—ਹਰ ਰੂਪ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਐਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰ ਲਿਆ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ ਜਾਂ ਰਾਖਸ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਉਸ ਇਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਪਾਪੀ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਬੋਲਣ ਜੋਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਗਿਆਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਖਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਨਸੀਬ ਲਿਖਿਆ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਮਿੱਤਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ! ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸ।'" ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੀ ਗਯਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਸੋਚ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰ ਸਕੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। "ਜੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਢੰਗ ਲੱਭਾਂਗਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੀ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ—ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਲਈ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਦੂਰੋਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੱਤ ਦਿਨ ਭਾਗਵਤ ਪਾਠ ਕਰੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੈ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਣਨ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ, ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨੇ, ਬੁੱਢੇ, ਮੰਦ-ਚਾਲ—ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਜੁਟ ਗਈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਆਈ, ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਣ ਲੱਗੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਬਾਂਸ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੋਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਕਥਾ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਪਾਠ ਮੁਕਦਾ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨਾਇਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੰਢ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੀਜੀ, ਤੇ ਇੰਝ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਜਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਲਏ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮੇਘ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ।