ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਘੁੰਮਾਏ ਹੋਏ ਘੁੰਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੀਨੇ-ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਲ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿ਷ਣੂ, ਸਭ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ, ਅਤੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਨੈਤਰਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਲਿਆ ਸੀ, ਰਸਤਾ ਖੁਲਿਆ, ਪੁਲ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਮਕੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।" ਜਦ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਇਹ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੂਦੇਵ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਦੁರ್ಗਾ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮਣੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਐਸਾ ਉਤਸਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਮਣੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਛਤਾਵਾ ਤੇ ਉਲਝਣ ਸੀ—"ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਣ, ਮੈਨੂੰ ਛੋਟਾ, ਮੂੜ, ਲੋਭੀ ਨਾ ਕਹਿਣ?" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੀ ਸੁਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਖੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ, ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਦੇਵ-ਭਗਤ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਯੁਯੁਧਾਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਕ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹर्षਿਤ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਉਂ ਹੀ ਸਤ੍ਯਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕੁੰਤੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਕੁੰਤੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਝਲਕ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਤਾਂ ਤਦੋਂ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ; ਆਪਣੇ ਸਜਣ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ 'ਅਸੀਂ' ਜਾਂ 'ਉਹ' ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਰਹੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹਨੁਮਾਨ-ਧਾਰੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਣ। ਉਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਭੈਸ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਰਗ, ਸਰਭ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਗੈਂਡੇ, ਹਰਣ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸੂਅਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਾਨਵਰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਦ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਅਰਜੁਨ, ਨੇੜੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਸੋਹਣੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵਿਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਿਆਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਵਲੋਂ ਭੇਜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀ ਹੈ? ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ।