ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਛਾਣਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਦੁੰਦ ਲੜੇ, ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਰਤਦੇ, ਮਾਂਸ ਲਈ ਲੜਦੇ ਗਿੱਧਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਟੱਲ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ—28 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ, ਦਿਨ ਰਾਤ, ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਮਜਬੂਤ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਜੇ ਹੋਏ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜੋਸ਼, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ—ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਹੋ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ।" ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਰਾਹ ਬਣਿਆ, ਪੁਲ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਮਕੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਚੂਤ, ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਰਤਨ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਝੂਠੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ 12 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮੀਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਆਰਿਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖਬਰ ਲਈ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ—ਦੁਰਗਾ—ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਹਰਿ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਹਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਹੋਣ, ਆਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਰਤਨ ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਲਜਜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ? ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ?" "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਨੇਕ ਸਮਝਣ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੋਭੀ, ਛੋਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ, ਮੂਰਖ ਨਾ ਕਹਿਣ?" "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਤਨ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਰਤਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਯੁਯੁਧਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਮੁਕੁੰਦ, ਸਰਵ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੂਹੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰਿਆ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਨਵ-ਵਿਆਹੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਜਤ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਵੀ ਆ ਕੇ, ਮੁਖ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਤੀਕੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪाकर, ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤੂਹਾਂ, ਭੈਣ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ। ਕੁੰਤੀ, ਆਪਣੇ ਕਈ ਦੁਖ-ਸੰਕਟ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਅਨੁਭੂਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ, "ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਤਾਂ ਓਦੋਂ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਰਾਖਾ ਮਿਲਿਆ; ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ' ਅਤੇ 'ਉਹ' ਦੀ ਭੂਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਮਿਲ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਰਹੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਅਰਜੁਨ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹਨੁਮਾਨ-ਧੁਜਾ ਵਾਲੇ ਰਥ ਤੇ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਖੂਤ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸਨ, ਖੇਡ-ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਉਹ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ। ਉਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ, ਨਿਲਗਾਂ, ਸਰਭ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਗੈਂਡੇ, ਹਿਰਣ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਈ-ਧਾਰੀ ਮਾਰੇ। ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਨਵਰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦੇ, ਜਦ ਉਤਸਵ ਨੇੜੇ ਸੀ; ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਿਆ।