ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਜੋ ਮਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ "ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਭਰਾ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਦਾਗ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਸੇਨ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਇਕ ਰਿੱਛ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਮਣੀ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਪਈ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਚੀਕ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਮਵੰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ ਲੜ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਮਾਸ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਅਠਾਈ (28) ਦਿਨ ਤੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ। ਆਖਰਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਘੁੰਮਕੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਜਾਮਵੰਤ ਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ, ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪੂਰਾ ਪਸੀਨੇ-ਪਸੀਨੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਤਾਕਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ—ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ, ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਾਲ ਹੈਂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਮਕ ਪਈ ਅਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਅਚੁਤ (ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ) ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਜਾਮਵੰਤ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਘਣਘੰਭੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲੌਟੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਖੀ ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਲਾਂਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ (ਦੁਰਗਾ) ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰਿ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਮਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਮਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਮਣੀ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਤਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਲਜਿਆ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਸੀ, "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਧੋਵਾਂ? ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ? ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਣ, ਮੈਨੂੰ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਮੂਰਖ ਨਾ ਆਖਣ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਵਿਚ ਮਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਖੁਦ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਤਭਾਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਣੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਰਾਜਨ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਯੁਯੁਧਾਨਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੰਦ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਲਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਹੋਰ ਆਦਰਯੋਗ ਲੋਕ ਵੀ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂਆਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਕੁੰਤੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੀ ਆਤਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਸਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਤਾਂ ਤਦੋਂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਤੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।