ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਕੋਲੋਂ ਮਾਣਿਕ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਮਾਣਿਕ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਣਿਕ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਇਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ, ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਮਾਣਿਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਾਣਿਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ “ਜੋ ਮਾਣਿਕ ਗਲੇ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਦਾਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਾਕੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਰਿੱਛ ਵਲੋਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਣਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨੌਕਰਨੀ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਚੀਕ ਪਈ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਦੌੜ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਝਗੜਦੇ ਗਿੜ੍ਹਦੇ ਗੀਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਜੂਝ ਪਏ। ਅਠਾਈਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰੇ। ਆਖ਼ਰ, ਜਦੋਂ ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਅੰਗ-ਅੰਗ ਦਰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਬਣੇ ਹੋਏ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉਬਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਮਕੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।” ਜਦ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਮਾਣਿਕ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ, ਦੋਵੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਹਰ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਹ ਸਭ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦਵਾਰਿਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਦੁರ್ಗਾ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪੁੱਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਾਣਿਕ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਾਣਿਕ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਣਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਪਛਤਾਵਾ ਤੇ ਉਲਝਣ ਸੀ ਕਿ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਲਵਾਂ? ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ? ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਣ, ਨਾ ਕਿ ਮੂੜ, ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲਾ?” ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਦੋਵੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ।” ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ, ਦੋਵੇਂ, ਖੁਦ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ, ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਕਰਕੇ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ, ਮਾਣਿਕ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਣਿਕ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਲਾਭ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹਾਂ।” ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਯੁਯੁਧਾਨ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਥੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਬੈਠੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਭੀਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਨਵ-ਵਿਆਹੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਜਿਤ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਵੀ ਆ ਕੇ, ਮੂਖ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਇੰਝ ਹੀ, ਸਤ੍ਯਕੀ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਏ।