ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸਮੰਤਕ ਮਣੀ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ? ਉਸਨੂੰ ਸਮੰਤਕ ਮਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ? ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?" ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਿਤਰ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਚਮਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਪਾਸੇ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ! ਲਗਦਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਦੀ ਚਮਕ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਹਨ।" ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਹਨ, ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਅੰਜਨ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਮਣੀ ਆਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਣੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਦੁੱਖ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਰੋਗ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ), ਨੇ ਮਣੀ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੇਇੱਤਬਾਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪ੍ਰਸੇਨ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਭਰਾ, ਮਣੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਮਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਿਡੌਣੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ "ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕ ਚੁਪ ਚਾਪ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਨਾਮ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਲੂ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ, ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਕਰਕੇ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖਿਡੌਣੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਨੌਕਰਨੀਂ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਚੀਕ ਪਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ, ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਠਾਈ (28) ਦਿਨ ਤੱਕ, ਦਿਨ ਰਾਤ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਲੱਗਦੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਪੱਖੀ ਜਕੜ ਗਏ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਵਿਰਿਆ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਅਤੇ ਰਚੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿਗ ਪਏ।" ਜਦੋਂ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਹਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਹੀਂ ਲੌਟੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰਿ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ, ਮਣੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਮਣੀ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਨਿਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ?