ਜਦੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜੋ ਗੁਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਹ ਭਰੀ, "ਹਾਏ! ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਮਰੇਆ ਹੋਇਆ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ!" ਉਹ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੂਜਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਣਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪਚਪੰਜਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਛੱਪੰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਕੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਉਸਨੂੰ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ? ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਿਉਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ?" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਸੀ; ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਇੰਨੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਦੂਰੋਂ ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ, "ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਗੋਵਿੰਦ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਵੇਖੋ, ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤਾ ਲੱਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅੱਜ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਵੇ ਹੋ, ਅਜਨਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਉਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਮਣੀ ਅੱਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਜਿਥੇ ਇਹ ਮਣੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਥੇ ਅਕਾਲ, ਵਿਪਤੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜਦ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੌਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਣੀ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਈ, ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇਕ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਮਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, "ਜੋ ਮਣੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਹੋਇਆ।" ਇਹ ਗੱਲ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਫਿਰੇ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੀਛ (ਜਾਮਬਵਾਨ) ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਇਕੱਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ, ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਲ ਮਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਉਡੀਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ, ਅਜਾਣੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਲਗੇ ਗਿੱਧਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇ। ਅਠਾਈ (28) ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਕੀਆਂ ਵੱਜਣ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਘੁੰਮ-ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ, ਉਹ ਪਸੀਨੇ-ਪਸੀਨੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਿਆ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੋ, ਤੇ ਜੜਤ-ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਤਿੱਖੀ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਜਦ ਗੁੱਸਾ ਉਠਿਆ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਗਿਆ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ, ਪੁਲ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।" ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਅਚੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਇਸ ਮਣੀ ਨਾਲ, ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ, ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਕੋਸਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ, ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਜਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।