ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਰੁਕਮਣੀ ਵੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਵਾਹ! ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ!" ਜਿਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪਚਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ," ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਛਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਭੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਇਹ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ? ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਿਤਰ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਦੂਰੋਂ ਦੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸੂਰਜਦੇਵ ਆਪ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਦੀ ਤੀਬਰ ਕਿਰਣਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤਾ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕੇ ਦਿਨ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੱਸ ਪਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ਲਈ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮਣੀ ਅੱਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਣੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜਦ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਮਣੀ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਮਣੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਮਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਖਿਡੌਣੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਜੋ ਮਣੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦਾਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਸਫਾਈ ਲਈ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਰੀਛ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਦ ਮਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖਿਡੌਣੀ ਬਣਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਅਣਜਾਣ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰ ਬੈਠੀ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ, ਜੋ ਬੜੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਲੜ ਪਏ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਗਿੱਧਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਸ ਲਈ ਲੜ ਪਏ। ਅਠਾਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਬਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਘੁੰਮ ਪੈਂਦੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਥੱਕ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਜਕੜ ਗਏ, ਪਸੀਨੇ-ਪਸੀਨੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਹੱਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਤਾਕਤ, ਬਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਜਕਾਂ ਦੇ ਸਰਜਕ ਹੋ, ਅਤੇ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਸਭਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਾਡੇ ਸਿਰਫ ਹਲਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਮਕ ਉਠੀ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਅਚੁਤ (ਦੇਵਕੀ ਪੁਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਮੈ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਇਸ ਮਣੀ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੌਟ ਗਏ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਮਿਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ (ਦੁਰਗਾ) ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ।