ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀ ਮਹਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਸਮਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਕੀ ਜੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਮਿਲੇ। ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦਤ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮੁੰਡਾ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਵਾਹ! ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਂਗ, ਮੁੜ ਜੀ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ!” ਉਹ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖਰ, ਜਿਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਗੁਣਹੀਣ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪਚਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਭੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ? ਉਹ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ? ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਿਉਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ?” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਸਤਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਸੂਰਜਦੇਵ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਣੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਕੋਲ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ! ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ! ਇਹ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸੂਰਜਦੇਵ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਤੀਬਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੇ।” ਉਹ ਹੋਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਜਨਮਾ ਭਗਵਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਏ ਹੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਤਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਸਤਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸੁਭ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਮਣੀ ਅੱਠ ਭਾਰੀ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਮਣੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਥੇ ਕਦੇ ਅਕਾਲ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ) ਨੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਮਣੀ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਣੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਸਤਰਾਜਿਤ ਦਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ, ਮਣੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਮਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਿਡੌਣਾ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲ ਚੱਲ ਪਈ, “ਜੋ ਮਨਿ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸਾਡਾ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕ ਚੁਪ ਚਾਪ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੀਛ (ਜਾਮਬਵਾਨ) ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ, ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਅਕੇਲੇ ਹੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਮਣੀ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਅਜਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰਕੇ ਚੀਕ ਪਈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ, ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਲੋਭੀ ਗਿਧਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇ। ਅਠਾਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰ, ਜਦੋਂ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ, ਪਸੀਨੇ-ਪਸੀਨੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ— “ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਲ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦੇ ਭੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਲ ਹੋ, ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਤ੍ਰਿਚੀਤ ਨਜ਼ਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਠੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਗਈ, ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਈ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਅਚੁਤ (ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨਾਲ ਆਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਘੰਘਰਾਲੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਣੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਇਸ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਜੋ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ, ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਕੀ, ਰੁਕਮਣੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਭ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।