ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾ ਮਾਇਆਵੀ ਦੈਤ ਨੇ, ਜੋ ਜਾਦੂ ਟੋਨੇ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅਜੇ ਅਹਾਨੀਯੋਗ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੱਛੀ ਮਛੀਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫੜੀ ਗਈ। ਮਛੀਰਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰਸੋਈਏ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਲੈ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਸਕਣ। ਜਦੋਂ ਰਸੋਈਏ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ, ਜਦ ਮਾਯਾਵਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਯਾਵਤੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਨੇ ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਕੰਮ ਲਈ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਉਹ ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਲਈ ਮਮਤਾ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਲਜਜਤ ਭਰੀ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਰਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁਧਰੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈਂ।" ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪ ਕਾਮ ਹੈਂ।" "ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਅਜੇਤ, ਜਾਦੂਗਰ ਵੈਰੀ ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਭਰਮ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਮਾਰ ਦੇ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਕੁੜਾਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਵਛੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੜਫ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਯਾਵਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜੋ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਕਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ, ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਜਣ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੇ ਗੁਪਤ ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਰਤੀਆਂ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਲ-ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਦਾਢੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਪਈ। ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੀਂਹਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਤਾਮਰ-ਨੇਤਰ, ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਮਝ ਕੇ ਲਜਜਾ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਛੁਪ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਪਛਾਣਿਆ, ਕੁਝ ਲੱਜਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਕੌਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੈਦਰਭੀ, ਜੋ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਛੜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸੋਹਣਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਨਰ-ਰਤਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਇਸਨੂੰ ਕੌਣ ਗਰਭ ਵਿਚ ਲਿਆ? ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" "ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ-ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਉਮਰ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ, ਅੰਗ, ਚਾਲ, ਬੋਲੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਗਰਭ ਵਿਚ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਇਸ ਲਈ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਜਦ ਵੈਦਰਭੀ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜਨਾਰਦਨ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ, ਸ਼ਾਂਬਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਛੜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਦੇਵਕੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਸਮੇਤ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਜਦ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜੋ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹਾਏ! ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ!" ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਆਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪਰਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਪਚਵੰਜੇ ਅਧਿਆਇ 'ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਛੱਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਖੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।