ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵੈਦਰਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈṁ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਮਗਰੋਂ, ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਹਿਰ, ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਨੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬੱਚਾ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਛੀਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਲ 'ਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਛੀ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ turant ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਯਾਵਤੀ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਦੱਸਿਆ—ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਮਾਯਾਵਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਛਲਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਵੱਲੋਂ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੇ ਜਦ ਕਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਪੂਰੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਲਜਜਤ ਭਰੀ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" ਇਸ 'ਤੇ ਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਨੇ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਮ ਹੈਂ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਤੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਹ ਆਦਿਕ ਹੈ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਜੈ ਦুশਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਰੁਕਮਣੀ, ਆਪਣੀ ਉਤਰੀ ਹੋਈ ਉੱਤਰੀ ਵਾਂਗ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਯਾਵਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜੋ ਉਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ, ਨੈਤ੍ਰ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਗੱਜਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਪਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੈਤ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ, ਇਕ ਉੱਚਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਨੇ ਫਿਰ ਗੁਪਤ ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ ਜਾਦੂ ਵਰਤੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਲਾਲ ਦਾਢੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਯਾਵਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਓਟ ਲੈਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਕੁਝ ਲਾਜ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਆਈਆਂ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੈਦਰਭੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਖੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: "ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਨਰ, ਕਮਲ ਨੈਨਾ, ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" "ਮੇਰਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਘਰ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸੇ ਉਮਰ ਤੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਜਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ) ਵਾਂਗ ਹੈ—ਸਰੀਰ, ਅੰਗ, ਚਾਲ, ਬੋਲ, ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਇਸ ਲਈ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਜਦ ਵੈਦਰਭੀ ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਔਰਤਾਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਕੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਰੁਕਮਣੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਜਦ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਜੋ ਲਾਪਤਾ ਸੀ, ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਵਾਹ! ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ!" ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤਿ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਅਗੁਣ ਵਾਲੇ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਪੰਜਵੀਂਅੰਜ ਚੈਪਟਰ 'ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ' ਇਥੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।