ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਕਰਨ ਜੋ ਕਿ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੀ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੰਜ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਈਏ?" ਇਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਜਲਨ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ, "ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਤਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕਮੀਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ—ਕੌਣ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਜਦ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈਆਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਟਕਦਾ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੱਭਦਾ, "ਹਾਏ, ਭਾਗ!" ਕਰਕੇ ਚੀਕਦਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖ ਕੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਗੋਕਰਨ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਉਥੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇਡ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦਰ, ਕਦੇ ਅੱਗ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ—ਹਰ ਰੂਪ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਿਆ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈਂ? ਦੱਸ।" ਉਸਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜੀਵ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ; ਇਸ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਮੰਮਟ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਔਰਤਾਂ ਹੱਥੋਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੋਸਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੀ ਗਯਾ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਵਾ ਲਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਸੋਚ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। "ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਰੋਕੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।" ਦੂਰੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਬੋਲਿਆ, "ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ। ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕੰਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।