ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਦੀ ਭਗੌੜੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਰ ਥਾਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਆਏ। ਉਹ, ਜੋ ਵੈਦਰਭੀ (ਰੁਕਮਣੀ) ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੰਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਮਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਛੀਰੇ ਉਸ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਏ। ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਇਆਵਤੀ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਤੀ ਸੀ—ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਨੇ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਰਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਾਇਆਵਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸੋਹਣੇ, ਲਜਜਤ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁਧਰਮੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" ਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਨੇ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਮਦੇਵ ਹੈਂ।" "ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ—ਉਹ ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਾਇਆਵੀਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਤੜਫਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋ ਕੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜੋ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ। ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਪਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਅਤੇ ਆਉਂਦੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਲਵੇ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਕਈ ਜਾਦੂਈ ਅਸਤਰ ਸੁੱਟੇ। ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਪਤ ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਦਾ ਸੀਸ ਉਸ ਦੇ ਤਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਲੜੀਦਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵੋਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਨਰਮ ਮੁਸਕਾਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਨੀਲੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝ ਕੇ ਲਜਾ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਛੁਪ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਦਰਭੀ (ਰੁਕਮਣੀ), ਜੋ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਾਤੀ ਭਿੱਜ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇਹ ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? "ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ-ਘਰ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਵਰਗਾ ਹੈ—ਸਰੀਰ, ਅੰਗ, ਚਾਲ, ਆਵਾਜ਼, ਮੁਸਕਾਨ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਵੈਦਰਭੀ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਨਾਰਦਨ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਦੇ ਬਧ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜੀ ਉਠਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਦੇਵਕੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।