ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਦਰਵਾਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੇਲੇ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕੁਰੁ, ਸ੍ਰੰਜਯਾ, ਕੈਕੇਯਾ, ਵਿਦਰਭ, ਯਾਦਵ ਤੇ ਕੁੰਤੀ—all ਮਿਲ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ। ਸਭ ਪਾਸੇ ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੂੰ ਰੁਕਮੀਣੀ ਤੇ ਰਾਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਿਆ—ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ। ਉਹ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ੰਬਰ, ਜੋ ਮਾਯਾ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਠਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਮੱਛੀ ਮਛੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ, ਤੇ ਮਛੀਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਕੋਲ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਗਏ। ਰਸੋਈਏ ਉਸ ਨੂੰ ਕਟਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਬੱਚਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਯਾਵਤੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਾਯਾਵਤੀ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਸ਼ੰਬਰ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ‘ਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਸ ਕੋਲ ਗਈ—ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀ, ਲੰਬੇ ਬਾਹ, ਸੁੰਦਰ, ਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਲਾਜ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਏਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਅਪਹਰਣ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਹੈ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ; ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।" "ਹੁਣ, ਆਪਣੀ ਮਾਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਜਿੱਤਣ-ਅਯੋਗ, ਮਾਯਾ ਦੇ ਮਾਹਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਕੁਰਾਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ, ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਝੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਮਾਯਾ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਤਾਣੇ ਮਾਰੇ ਕਿ ਉਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਕੁੜੀ ਹੋਈ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਬਰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਦਾ ਫੜੀ, ਆਖਾਂ ਲਾਲ। ਉਹ ਗਦਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਗਦਾ ਆਉਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਮਾਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡਾ ਰਥੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਯਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਗੁਪਤ ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਸ਼ੰਬਰ ਦਾ ਸੀਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਲੀ-ਭਰੀ ਦਾਢੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸਤਰ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਗਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਲੰਬੇ ਬਾਹ, ਲਾਲ ਆਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਮਿਠੀ ਮੁਸਕਾਨ—ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਲੁਕ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾਜ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਵਾਂ ਰਤਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਆਈਆਂ। ਵਿਦਰਭੀ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਆਖਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੁੰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: "ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ, ਕਾਂਵਾਂ-ਆਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਇਆ?" "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ-ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਉਮਰ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜੇ ਕਿਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ?" "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਰੰਗ-ਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਵਾਂਗ ਰੂਪ, ਅੰਗ, ਚਾਲ, ਆਵਾਜ਼, ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ?" "ਸ਼ਾਇਦ, ਇਹ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਕੰਬਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਜਦ ਵਿਦਰਭੀ ਐਸਾ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ; ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੱਕ।