ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਭੋਜਕਟ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾ ਲਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ," ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਪਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਨਵੇਂ ਜੋੜੇ ਲਈ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਬੂਹੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਜਾਵਟਾਂ—ਭਰੇ ਘੜੇ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ—ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਬੂਹਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਜ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਦਲੀ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੌਰਵ, ਸ੍ਰੰਜਯ, ਕੈਕੇਯ, ਵਿਦਰਭ, ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ—all ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਚ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਹਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ—ਸੌਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਉਸ ਨਨ੍ਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਮੱਛੀ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਤੇ ਮਛੀਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਲਈ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਏ। ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਕੱਟਣ ਲਈ ਛੁਰੀ ਚੁੱਕੀ। ਜਦ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਅੰਦਰ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮਾਇਆਵਤੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ—ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ। ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਵਲੋਂ ਰਸੋਈ ਚ ਲਾਈ ਗਈ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲ ਗਏ। ਰਤੀ, ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੋਮਲ ਅੱਖਾਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਲਾਜ਼ਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" ਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਤੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ, ਸਵਾਮੀ, ਕਾਮਦੇਵ ਹੈਂ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਤੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ; ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਥੇੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਇਆ-ਬਲ ਨਾਲ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਅਜੇਤੂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਮਾਰ ਦੇ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ, ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਈ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਐਵੇਂ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜੋ ਸਹਿਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਝਗੜਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵਲ ਸੁੱਟਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਦੇ ਨਾਲ, ਆਉਂਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਦੈਤ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆਵੀਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਦੈਤ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਪਤ ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਮੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਦਾਡੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ—ਉਸਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਨੀਲੇ ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਵਾਲ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਮਝ ਕੇ ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਛੁਪਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰੁਕਮਣੀ, ਜੋ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਖੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭੀਨੀ ਹੋਈ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕੰਵਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ? ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?