ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਰਾਤ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਡਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੂਏ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਨਾਂ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨਾਂ ਖੁਸ਼, ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਨਾਂ ਦੋਸਤ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਲੂ ਔਰਤਾਂ ਰੱਖ ਲੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ: "ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਮਾਰ ਦਿਆਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ گردن 'ਤੇ ਫੰਦਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਘبرا ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ: "ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਲੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੇਜ਼ਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਤੀ ਸਨ, ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ "ਹਾਏ, ਨਸੀਬ!" ਚੀਕਦਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ। ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ; ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਗਿਆ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਹ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੋਕਰਣ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਚੁਪ ਚਾਪ ਸੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਵੇਲੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਭੇਡ, ਹਾਥੀ, ਭੈਂਸ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਤੇ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ—ਹਰ ਰੂਪ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ। ਇਹ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਠੰਢੇ-ਮਨ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਨਾਲ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨਾ ਭਿਆਨਕ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈਂ? ਦੱਸ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਇਆ, ਪਰ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ—ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ; ਇਸ ਇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖ ਪਾ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹਾਏ ਦੋਸਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੌ ਗਯਾ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਸੋਚ, ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ: "ਜੇ ਸੌ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਰਹਿ, ਡਰ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਵਿਦਵਾਨ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਸਚਲ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।" ਦੂਰੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ: "ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਪਾਠ ਕਰ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਨੇ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ।