ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਇਆ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕੋ ਹੈ—ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਖੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਹੈ, ਪੰਜ ਭੂਤ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਥੋਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਬੰਧ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਜਨਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਮਝ ਕੇ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਗਭਗ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਗਾੜੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਮਾਨ-ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਭੋਜਕਟ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ, ਪਰ ਕਦੇ ਭੀ ਦੁਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ, "ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ," ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ। ਫਿਰ, ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਯਾਦਵ ਨਗਰੀ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਜਵਾਹਰਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਅਦਭੁੱਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਜਵਾਹਰਦਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਸਾਜ-ਸਜਾਵਟਾਂ—ਪੂਰੇ ਘੜੇ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ—ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਰੂ, ਸ੍ਰੰਜਯ, ਕੈਕੇਯ, ਵਿਦਰਭ, ਯਾਦਵ ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਲੇ ਹੋਏ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਹਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਗਾਇਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ, ਵੈਦਰਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੰਬਰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਮਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਛੀਰੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਮੱਛੀ, ਹੋਰ ਮਛੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਛੀਰੇ ਸ਼ੰਬਰ ਕੋਲ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਗਏ। ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਕੱਟਣ ਲਈ ਚਾਕੂ ਚੁੱਕੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮਾਇਆਵਤੀ ਕੋਲ ਭੱਜ ਕੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ, ਉਸਦੇ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ। ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਦੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੰਬਰ ਵਲੋਂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਗਈ ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਵਲ ਮਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲ ਉਠੇ। ਫਿਰ ਰਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ, ਲਜਾਲੂ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" ਉੱਤੇ ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਸ਼ੰਬਰ ਤੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਹੈਂ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਸ਼ੰਬਰ ਤੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੱਛੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲੂਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਬਸ ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸ਼ੰਬਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਬਰ ਹਥੌੜਾ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਥੌੜਾ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਥੌੜਾ ਵਿਰੋਧੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਥੌੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦੈਤ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉੱਚਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।