ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਰਾਖਸਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਰੁਕਮੀ ਕਾਫੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਕੰਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹੈ: ‘ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਦਾਚਿਤ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਾਂਗਾ।’ ਫਿਰ ਉਹ ਡੰਕੇ ਬਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਗਵਾਲੇ ਦੀ ਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਮਾਣ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!’ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਰਥ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਹੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਲੰਕ!’ ‘ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਿੱਦੜ ਯਜਨਾ ਦੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਚੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਛਲਕਪਟੀ ਯੋਧਾ!’ ਰੁਕਮੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁਟਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!’ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਛੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਦੋ ਨਾਲ, ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਰੁਕਮੀ ਚੁੱਕਦਾ—ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ-ਤਲਵਾਰ, ਜੁਆਲੀ, ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਹਰੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਹਿਰਦੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ‘ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਅਪਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।’ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲ ਨਿਕਲਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਏ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਲੁੜਕ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯਾਦਵ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲ-ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਯਾਦਵ ਨਾਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਇਆਵਾਨ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਲਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਵਾਲ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੂੰਡਣਾ, ਵਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਾਰਨਾ, ਇਹ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।’ ‘ਇਹ ਨੈਣੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।’ ‘ਇਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਭਰਾ ਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਜ, ਧਰਤੀ, ਧਨ, ਨਾਰੀ, ਮਾਣ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।’ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਨਿਆਯ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜੇ ਦੁਰਜਨ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਣ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਪੇਖਸ਼ਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।’ ‘ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੋਹਤ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਹੜਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਤੱਤ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।’ ‘ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।’ ‘ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਲੀਅਤ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਉਲਝਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ, ਹੇ ਸੁਚਿੱਤ ਵਾਲੀ।’ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੱਗਭਗ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਮਾਣ ਉੱਤੇ ਮੰਡੀਟਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੋਜਕਟਾ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।’ ‘ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ”, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਕੇ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਇਆ, ਹੇ ਕੁਰੁश्रेष्ठ! ਉਥੇ, ਯਾਦਵ ਨਗਰੀ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।’ ‘ਪੁਰਖ ਤੇ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਜਵੇਹਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ, ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਅਦਭੁਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਜਵੇਹਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।