ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਸਾਡੀ ਪੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਜਰੂਰ ਜਿੱਤਾਂਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੋਰ ਜਿੰਨੇ ਰਾਜੇ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਦੀ ਰਾਖਸਸ ਵਾਂਗ ਜਬਰ ਨਾਲ ਕਰਾਈ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਰੋਸ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਸਮ ਖਾਦੀ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਕੁੰਡਿਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਦਾਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਵੜੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ, ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਚੱਲ!" ਉਹ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਗਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, "ਰੁਕ, ਰੁਕ!" ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਠਹਿਰ, ਹੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੇ ਕਲੰਕ!" ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੀਦੜ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਚੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੈ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁਟਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਥਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਪਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਰੁਕਮੀ ਚੁੱਕਦਾ—ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ-ਤਲਵਾਰ, ਜਾਵਲੀਨ ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਹਰੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਵਾਨਾ ਅੱਗ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਅਪਾਰ! ਹੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ! ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!" ਰੁਕਮੀਣੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸੋਖ ਗਿਆ, ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਰਨ ਫੜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਇਕ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਰ੍ਹੀ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਯਾਦਵ ਬੀਰ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਕੁਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਨਾਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਆਲੁ ਸਾਂਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਲਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਉਹ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਵਾਲ ਜਾਂ ਦਰ੍ਹੀ ਮੂੰਡਣਾ, ਵਿਗਾੜਣਾ ਜਾਂ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਸੁਧਾਰੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਗਾੜੇ ਰੂਪ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਦਾ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ: ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਰਾਜ, ਜ਼ਮੀਨ, ਧਨ, ਔਰਤਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਹਕੂਮਤ ਲਈ, ਮਾਣ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੇਰਾ ਨਿਆਂ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ, ਕੋਈ ਵੈਰੀ, ਕੋਈ ਉਦੇਸੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੋਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗੇ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਲਾਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਉਪਮਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ। ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਕਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ (ਸਾਂਕਰਸ਼ਣ) ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੱਗ-ਭੱਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਗਾੜੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਫ਼ਜੂਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਭੋਜਕਟ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਵੜਾਂਗਾ," ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਰੁਕਮੀਣੀ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਯਾਦਵ ਨਗਰੀ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਖ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਜੜਾਊ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਵੇਂ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।