ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਰुकਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਸੱਤਰਾ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਕੋਲੋਂ ਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅਠਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਤੇਈ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।" ਰुकਮੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਅਜੇ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਕੋਲੋਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ, ਚਲਾਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਭਰਾਵਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਲੌਟ ਗਏ। ਪਰ ਰुकਮੀ, ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਂਗ (ਬਲਾਤਕਾਰ) ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਕੰਨਾਂ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਵਚਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਰੁਕਮੀਣੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਘੋੜੇ ਚਲਾਓ! ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ!" ਰुकਮੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਘਮੰਡ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" ਇਉਂ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਠਹਿਰ! ਠਹਿਰ!" ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਰਥ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ!" "ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਆਲ ਯੱਗ ਦੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਘਮੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਠੱਗ, ਚਲਾਕ ਯੋਧਾ!" "ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ!" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਥੀ ਨੂੰ ਦੋ, ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਥਾ। ਫਿਰ, ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਪਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਜੋ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ—ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ, ਤਲਵਾਰ, ਜੈਵਲਿਨ ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਹਰਿ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰੁਕਮੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੀ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੁਰ-ਚੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤਲਵਾਰ ਤਾਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰੁਕਮੀਣੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਪਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली, ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ!" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਡਰ ਵਿੱਚ ਲੁੰਝ ਗਈ; ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾਡ਼ੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਦਵ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਨੂੰ ਰੁਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਦਇਆਵਾਨ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ—ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾਡ਼ੀ ਮੋੜਨਾ, ਵਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ।" "ਇਹ ਸਤਿਕਾਰੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ; ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ: ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਜ, ਜ਼ਮੀਨ, ਧਨ, ਨਾਰੀ, ਘਮੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ—ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੇਰੀ ਨਿਆਂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਵਿਅੰਗ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ; ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ।" "ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਦਿਵਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ, ਪਦਾਰਥ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਢਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਸਲੀ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਪੜਾਅ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ ਚੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਅਸਲ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਦੁਖ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰੋ—ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਰਾਮਾ (ਰੁਕਮੀਣੀ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਆਪਣੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਈ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ, ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਬੋਜਕਟਾ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਈ, ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।