ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਸਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸ਼ੌਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅਠਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਤੇਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।" ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਖੁਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਕੋਲੋਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਹਾਂ। "ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜਿੱਤਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ। ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਰਾਖਸਸ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਈ, "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵਿੱਚ ਕਦਾਪੀ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਥ ‘ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ!" ਉਹ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਲੈ ਲਈ।" ਇੰਝ ਵੱਡ-ਵੱਡੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਰਥ ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਖਦਾ, "ਰੁਕ, ਰੁਕ!" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਛੱਡੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਹੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾਣ ਵਾਲੇ!" "ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਮੜੀ ਯਜਨ ਦਾ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਹੰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੋੜਾਂਗਾ, ਹੇ ਛਲਕਪਟੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਯੋਧਿਆ!" "ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੱਸ ਪਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਛੇ ਤੀਰ ਰੁਕਮੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਥੀ ਨੂੰ ਦੋ, ਤੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ—ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ, ਤਲਵਾਰ, ਜੈਵਲਿਨ ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਪਰ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀਆ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ, ਰੁਕਮਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਅਪਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!" ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਗਲ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਉਲਝ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਦਇਆ ਜਾਗ ਪਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਬੁਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੋਢੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਰੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲ ਦੇ ਚੋਬ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਯਾਦਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਲਗਭਗ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ, ਦਇਆਲੂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ—ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਜਟਾ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਡਣਾ, ਵਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਾਰਣਾ।" "ਇਹ ਸੁਚੱਜੀ ਨਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ—ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਜ, ਜ਼ਮੀਨ, ਧਨ, ਔਰਤਾਂ, ਮਾਣ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ, ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਸੋਚਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਹੀ ਚੰਗਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਣ।" "ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਹੈ, ਪਦਾਰਥ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਲਾਦਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾਵਾਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਰਖ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦੁੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਗਭਗ ਨਿਕਲ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਦੋਵਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਫ਼ਜੂਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈਆਂ ਆਸਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।