ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੱਖਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਲੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਉਸਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਖੂਹ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਬੈਠੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁੱਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ। ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੜੀ ਨਿਰਦਈਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ, ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਮਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਈਏ?" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਾ ਦਿੱਤੇ; ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਿਹਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ: "ਉਹ ਤਾਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।" ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸਟ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸੁਆਦਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨ ਹਥਿਆ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਕਈ ਪਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਚਲੀ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਭੂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਗੁਬਾਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਤਰੱਸਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ "ਹਾਏ, ਭਾਗ!" ਚੀਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਇਆ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਇਹ ਰਸਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਗੋਕਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੋਣ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਜਦ ਗੋਕਰਨ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇੜ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦਰ, ਕਦੇ ਅੱਗ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਹਰ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਦੈਤ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ ਨੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਇਸ ਇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨਾਮ ਹੈ ਮੇਰਾ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਹਾਲਤ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਗਇਆ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਸਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਇਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰੇਤ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸੌ ਵਾਰੀ ਗਇਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਰ ਲੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਸੋਚ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ: "ਜੇ ਸੌ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।