ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਆਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਯਾਦਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਕੋਲ ਆਏ। ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਛੀਨ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਗੁਆਚੁਕੀ ਸੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਸੋਗ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜੀਵ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, "ਸਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਠਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਤੇਈ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।" ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਖੁਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਹਰਾਏ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਸਾਡਿਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਸਾਡੀ ਪੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਇੰਝ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤਵਨਾ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ (ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ) ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਤਗੜੀ ਬਾਂਹ ਕੰਬਦੀਆਂ bow ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ!" ਰੁਕਮੀ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਸਟ ਗਵਾਲੇ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਲੈ ਲਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਮਾਨ ਨਾਲ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ للਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ, "ਠਹਿਰ! ਠਹਿਰ!" ਇਕ ਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਹੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਕ!" "ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਲੈ ਗਿਆ? ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਛਲਕਪਟੀ!" "ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੱਸਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਵਿੱਝ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਦੋ ਤੀਰ ਸਰਥੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਰਥ ਦੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ—ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਢਾਲ-ਤਲਵਾਰ, ਜੈਵਲਿਨ ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਪਰ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਨੂੰ ਚੱਕਣ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਅਪਾਰ! ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਥਲੇ ਲਿਸ਼ਕ ਗਈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਦਾਢੀ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ, ਯਾਦਵ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਜਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲ-ਦਲ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਨਾਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਦੇਖ, ਦਯਾਲ਼ੁ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਲਾਜ਼ਤਣਕ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਵਾਲ-ਦਾਢੀ ਮੂੰਡਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਾਰਨਾ।" "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ—ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਪਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਇਹ ਹੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਜ, ਧਰਤੀ, ਧਨ, ਨਾਰੀ, ਮਾਣ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਸਟ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ; ਤੂੰ ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ।" "ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਨਾਲ ਅਸਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੇਕਰਚੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਲਾਦਿਆ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਚੇ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਤਕਾਲਿਕ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ।" "ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਅਸਲ ਮੰਨ ਕੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ।