ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋਧਾ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਲਜਜਾ ਅਤੇ ਡਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘‘ਡਰੋ ਨਾ, ਏ ਕੰਵਲ-ਅੱਖੀਏ; ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਨਿਕ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।’’ ਗਦਾ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵ ਯੋਧੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਜੋ ਕਣ, ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਪਗੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼, ਹਾਥੀਆਂ, ران, ਪੈਰ, ਘੋੜੇ, ਖੱਚਰ, ਉਠ, ਬਲਦ, ਗਧੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ—ਇਹ ਸਭ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਯਾਦਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੈਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਰਾਸੰਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਮੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਿਸੁਪਾਲ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਤੇਜਹੀਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ-ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਜੁਬਾਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ-ਦੁਖ ‘ਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਸਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ‘ਚ ਹਾਰਿਆ, ਪਰ ਅਠਾਰਵਾਂ ਦਿਨ, ਤੇਈ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਖੁਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਕਾਲ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਸਾਡੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਜਾਵਾਂਗੇ।’’ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿਸੁਪਾਲ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਵਿਵਾਹ (ਜਬਰ ਨਾਲ) ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ‘ਚ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਜੇ ਤਕ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ‘ਚ ਮਾਰ ਕੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ! ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਅੱਜ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਮਾਨ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਅਜਾਣ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ‘‘ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!’’ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੱਕ ਰਥ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕੋ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਲੰਕ!’’ ‘‘ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਯੱਗ ਦੀ ਭੇਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਠੱਗ ਅਤੇ ਚਾਲਾਕ ਯੋਧੇ!’’ ‘‘ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!’’ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਛੇ ਤੀਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਠ ਤੀਰ, ਦੋ ਤੀਰ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ; ਫਿਰ, ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜਖਮੀ ਕੀਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਜਦ ਵੀ ਨਵਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਿਆ—ਗਦਾ, ਬਰਛੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ, ਤਲਵਾਰ, ਜੈਵਲਿਨ ਜਾਂ ਤੋਮਰਾ—ਹਰਿ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਰੁਕਮੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ‘ਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ: ‘‘ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਅਣਮਾਪ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!’’ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ‘ਚ ਢਲਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾਡ਼ੀ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯਾਦਵ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਡ ‘ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯਾਦਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆਏ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਇਆਲੁ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ—ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾਡ਼ੀ ਮੂੰਡਣਾ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ। ਇਸ ਸਤਕਾਰੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤਤਾ ਦਾ ਦੁਖ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਰਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?’’ ‘‘ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਰਾਜ, ਜ਼ਮੀਨ, ਧਨ, ਨਾਰੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—even ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ।’’ ‘‘ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਰਣੈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜਾਣ ਹੋਣ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਇਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਤਾ ਦਿਖਾਈ।