ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਲੰਘੜਾ ਤੇ ਕਪਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਨ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਮੇਰੀ ਉਠਾਣ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦੇਹ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਛੱਡ ਦੇ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਮਮਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਿਰ-ਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਅਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ। ਅਸਲ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿੱਤ ਆਚਰਨ ਕਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਮਹਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਰੂਪ-ਸੰਪੱਤੀ ਨਾਲ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗਰੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਗੋਕਰਣ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆ-ਵਿਲਾਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵਿਲਾਸਣੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਹਣੇ ਲੈਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇਖਿਆ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਈਏ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋ ਰਹੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾਏ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਭਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜ਼ਖਮ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ, ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ, "ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਦ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕਲੇਸ਼ਟਮ ਰੇਜ਼ਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਲਾਸਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਤੀ ਸਨ, ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੱਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੀਕਦਾ, "ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ!" ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰਦਾ, ਗੋਕਰਣ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਦ ਗੋਕਰਣ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਭੇੜ, ਹਾਥੀ, ਭੈਂਸ, ਇੰਦ੍ਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ—ਹਰ ਰੂਪ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ ਜਾਂ ਰਾਖਸ ਹੈਂ? ਦੱਸ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤੇ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨਾਮ ਹੈ ਮੇਰਾ; ਆਪਣੀ ਮੰਮਤਾ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ ਪਾਈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਮਿੱਤਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਗਿਆ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" "ਜੇ ਗਿਆ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਉਸ ਭੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੌ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਵੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਇਆ ਸੋਚ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ: "ਜੇ ਸੌ ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।