ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ欠 ਪਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਲਈ ਹਿਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਅਸੁਭਾਗਾ ਮੰਨਦੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਨ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨ ਮਹਾਦੇਵ, ਨ ਗੌਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਜਾਂ ਸਤੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਰੋਈ। ਜਦ ਰੁਕਮਣੀ, ਵਧੀਆ ਵਚਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਜੰਘ, ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਅੱਖ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ—ਇਹ ਸੁਭਾਗਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਵੇਖਣ ਆਇਆ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵਚਨ ਉਸਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਬਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਸਬਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਵਿਦर्भ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ; ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾ, ਵਾਜਾ-ਗੀਤ ਨਾਲ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ, ਮਧੂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਛਿਤ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸਮਝਦਾਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਚਿਤ ਆਤਿਥਿ ਦਿੱਤੀ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਮਰ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਹੀਦੇ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦर्भ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਏ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੌਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰੁਕਮਣੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮਾ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਵਰ ਹੈ। "ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਵਿਦर्भ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰੁਕਮਣੀ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਹ ਪੈਦਲ ਚਲਦੀ, ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਣ ਆਈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕੌਲ-ਚਰਨ ਹੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਰਾਜਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ; ਡੰਗ, ਸਿੰਘ, ਝੰਝ, ਤੁਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਤੀਆਂ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਦਕ, ਸਰਾਹਨਾ ਕਰਦੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਭਟ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੇ ਨੌਕਰ ਭੀ ਸਾਥ ਸਨ। ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਏ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਥ, ਭਵ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪਨ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਬੰਦਨ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਸੁਭਾਗਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਉਪਹਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।" ਸੁਗੰਧ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਧੂਪ, ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲ, ਗਹਿਣੇ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਤੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਮਕ, ਪੂਰੇ, ਪਾਨ, ਹਾਰ, ਫਲ ਤੇ ਗੰਨੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ; ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਵੇਲ ਦਾ ਛਲਾ ਪਾ ਕੇ। ਸੁਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਮੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ, ਕਮਰ ਤੇ ਜਵੇਲ ਦਾ ਕਮਰਬੰਦ, ਉਭਰੇ ਸਤਨ, ਲਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਓਝਲ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੋਹਕ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ, ਖਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਕੁੰਡੀ ਵਰਗੇ ਦੰਦ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨਾਲ ਚਲਦੀ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵਿਰਲੇ ਵੀਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜੇ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਮਰ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਲਜਜਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ, ਜੋ ਹਾਥੀ, ਰਥ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਨ, ਨੇ ਹੇਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਦ ਰੁਕਮਣੀ, ਜੈਯਾਤੀ ਦੇ ਭਾਣੇ, ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਕੌਲ-ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਉਣ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਲ ਠੀਕ ਕਰਦੇ, ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਰਥ ਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾ ਵਾਲਾ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਜੱਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਹਾਰ-ਮਾਨੇ, ਮਾਣੀ ਰਾਜੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਚੀਕ ਉਠੇ, "ਹਾਏ! ਸਾਡੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸੀਂ ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁੱਟੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿਰਣ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਰਾਜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਯਾਦਵ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤਣੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਖੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਲਜਜਤ ਤੇ ਡਰ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਾ, ਕੌਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ, ਗਦਾ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਹੋਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਵਿਦर्भ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਯੁੱਧ ਤੱਕ, ਪਿਆਰ, ਆਸ, ਆਤਮ-ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਧਦੀ ਰਹੀ।