ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੋ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਹ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਏ, ਠੱਗ, ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦਇਆਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡੋ। ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣਾਪਣ ਦਾ ਮੋਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲਵੋ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਓਟਾਂ-ਵਿਟਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਪਵੋ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਖਰਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਗਿਆਨ, ਧਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ-ਪੀਟਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਬੈਠੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਣ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਬੜੀ ਨਿਰਦਈਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਗਹਣੇ ਲੈਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇਧਰ-ਉਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਮਾਰ ਦੇਈਏ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ, "ਉਹ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਕਿਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੇਜ਼ਰ ਵਰਗੇ ਤੀਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਤੀ ਸਨ, ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਿਆ। ਉਹ ਘੁੰਮਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਚੀਕਦਾ, "ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ!" ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੋਕਰਣ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਭੂਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਭੇਡ, ਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਕਦੇ ਭੈਂਸ, ਕਦੇ ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਰੂਪ ਇਕ-ਇਕ ਵਾਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਐਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਭੂਤ, ਪਰੇਤ ਜਾਂ ਦੈਤ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੀਕਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਸਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਗਯਾ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।