ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਸੀ। ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਿਆਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਵਾਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਮ, ਰਿਗ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਹੀ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਕੱਪੜੇ, ਗੁੜ ਮਿਲਿਆ ਤਿਲ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਵਿਦੁਰਥ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੇਦੀ ਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਨ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਇੰਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਡਰਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਮ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਸੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, "ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਿਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਜਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ, ਉਸ ਨਿਦੋਸ਼ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਵੇਖ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੈ; ਸਰਜਣਹਾਰ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਨਾ ਗੌਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਜਾਂ ਸਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਬੈਠ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ, ਬਾਂਹ ਤੇ ਅੱਖ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਦਰਭਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਦਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਜਿਆਂ-ਤਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਹਦ, ਦੁੱਧ, ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਤੋਹਫੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਰਿਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਸੋਹਣੇ ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਏ ਤੇ ਉਚਿਤ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਰਾਜੇ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਮਰ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਦ ਵਿਦਰਭਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੇ, "ਰੁਕਮਣੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਚੂਤ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਦਰਭਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਦ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਉਹ ਉਥੇ ਚਲ ਪਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨ ਵੇਖਣ ਲਈ ਗਈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਹੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਸਖੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ੂਰਾ ਰਾਜਸੀ ਸਿਪਾਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਕਤਰ ਪਹਿਨੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਡੋਲ, ਸ਼ੰਖ, ਝੰਜ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਵਾਸਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਦਕ, ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਧਾਈਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰਕਾਰ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੂਤ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਵਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ! ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸੁਖੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।" ਫਿਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਧੂਪ, ਕੱਪੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗਹਿਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵੀਆਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ, ਲੂਣ, ਪੂਰੇ, ਪਾਨ, ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਗੰਨੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।