ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚੋਂ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਦਾਰੁਕਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਦਾਰੁਕਾ, ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਜੋਤ।" ਦਾਰੁਕਾ ਨੇ ਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘੋੜਿਆਂ—ਸ਼ੈਬਿਆ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੇਘਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਬਲਾਹਕਾ—ਨਾਲ ਰਥ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਨਾਰਟ ਤੋਂ ਵਿਦਰਭ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਕੁੰਡਿਨਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਚੌਕਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਬੈਨਰਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੋਕ—ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੁਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ। ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਮ, ਰਿਗ ਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਕੱਪੜੇ, ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਤਿਲ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਕੇ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਰਹਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਲਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਵਿਦੁਰਥ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੇਦੀ ਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਇੰਝ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਝਗੜੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਏ ਹਨ। ਭਰਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੱਡੀ ਫੌਜ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ—ਕੁੰਡਿਨਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਹਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੀ, "ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਜਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਮੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਤੋਂ ਹਿੱਕ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਨਾ ਗੌਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਜਾਂ ਸਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਸਦਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਜੰਘ, ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਅੱਖ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਚਿੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਟ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਦੂਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੂ, ਦੁੱਧ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਤੋਹਫੇ ਲਿਆਏ ਤੇ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਰਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਉਮਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ, "ਸਿਰਫ ਰੁਕਮਣੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਵਰ ਹੈ।" "ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭਲਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਅਚੁਤਯਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਵਿਦਰਭ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਕਬੂਲ ਕਰ।" ਇੰਝ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਗਈ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ। ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਚਲਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ, ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਸੀ ਸਿਪਾਹੀ ਜੋ ਬਕਸਾ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ, ਝਾਂਜਰ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਢੋਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਈਆਂ।