ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਜੇਕਰ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਰਮੇਸ਼্বর ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ, ਦਾਨ, ਯਜ, ਵਰਤ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਆ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਨ। ਦਮਘੋਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਲਵੇ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਅਜੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਛੁਪ ਕੇ ਆਉਣਾ। ਚੇਦੀ ਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ, ਰਾਖਸਸ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਜਿੱਤ ਲੈਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਬੈਠੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ—ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਵੀ ਕੁੜੀ ਘਰ ਦੀ ਕੁਲ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਜਨਮ ਵਰਤ ਲੈ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜੀਵਾਂ।” ਇਹ ਗੁਪਤ ਸੁਨੇਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਜੋ ਯੋਗ ਸਮਝੋ, ਸੋ ਕਰੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਿਆ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਹੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚੋਂ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾਰੁਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਚੜ੍ਹਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਥ ਜੋਤੋ।” ਦਾਰੁਕਾ ਨੇ ਸ਼ੈਬ੍ਯ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੇਘਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਬਲਾਹਕ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਜੋਤਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਰਾਤ ਵਿਚ ਆਨਾਰਟ ਤੋਂ ਵਿਦਰਭ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕੁੰਡਿਨਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ, ਰੰਗੀਨ ਝੰਡੀਆਂ, ਫੜਕਦੇ ਬੈਨਰ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੋरणਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਵੇਂ, ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਅਗਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਵਾਏ। ਰੁਕਮਣੀ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਮ, ਰਿਗ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਵਾਸਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਗ੍ਰਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਕਪੜੇ, ਗੁੜ ਮਿਲਿਆ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ, ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਲ੍ਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਵਿਦੁਰਥ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਥੀ ਚੇਦੀ ਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਠਾਣ ਲੈ ਕੇ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਿ ਜੇ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ। ਸਭ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਠਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਲੜਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ, ਝਗੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਤੁਰ ਪਿਆ। ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਹਰਿ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਦਿਸਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ, “ਹਾਏ! ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਹੱਥ ਫੜਨ ਤੋਂ ਹਿੱਕ ਚੁੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੈ; ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਨਾ ਗੌਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਜਾਂ ਸਤੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਕਮਣੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਜੰਘਾ, ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਅੱਖ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਚਲਦਿਆਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਹੌਲੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਬਚਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਧੂ, ਦੁੱਧ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਆਏ, ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਆਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ, ਉਮਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।