ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਮੋਛ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਚੂਤ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਤਸੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਸੀ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੋਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਛੁਟ ਗਿਆ—ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਣਗੇ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਰਜ, ਤਮਸ ਅਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ, ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਸ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਣ-ਦਾਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ; ਮੈਨੂੰ ਬੇਬਸ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੇ ਕੇ ਬਚਾਓ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਾਂ ਦੀ ਆਫਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਤੇਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਕਰੇ ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁਕਾ ਕੇ ਵੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਾਰੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇਂਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਲੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬਦਰੀਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਆਲਤਾ ਸਹਿੰਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਮੁੜ ਕੇ ਯਵਨ-ਘਿਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਲੇਛ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੁਆਰਕਾ ਲੈ ਆਏ। ਜਦ ਦੌਲਤ, ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਚੂਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ—ਜੋ 23 ਅੱਖੜਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਆ ਗਿਆ। ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਧਵ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਿਡਰ, ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਕਈ ਯੋਜਨ ਤੁਰ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਗਧ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਲੰਮਾ ਦੌੜ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ‘ਪ੍ਰਵਰਸ਼ਣ’ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਪਰ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਏ। ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੁਆਰਕਾ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮਗਧ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਨਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਰੈਵਤ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਰੈਵਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ, ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਵੈਦਰਭੀ (ਰੁਕਮਣੀ) ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਤੇ ਚੇਦੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਲੈ ਲਿਆ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਰਾਸੰਧ, ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਧੂ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੌਣ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੁਰ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਆਂ ਤੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?" ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਸੀ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਰੁਕਮਰਥ, ਰੁਕਮਬਾਹੁ, ਰੁਕਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਰੁਕਮਮਾਲੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵਾਨ ਭੈਣ ਰੁਕਮਣੀ ਸੀ। ਜਦ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੁਕੁੰਦ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵੱਲ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਗੁਣਗਾਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਚਰਿੱਤਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਆਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ?