ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਜੈਤਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਰਾਜਸੀ ਵਿਭਵ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ, ਅਨੰਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਬਣਿਆ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਲਾਲਚ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਤਰਸ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ, ਅਜੇਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕਾਏ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਕਾਲ ਦੇ ਅਟੱਲ ਬਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਲ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲੌਣ ਵਾਂਗ, ਘਰ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਖੇਡ ਲਈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ' ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਧਦੀ ਤਰਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤਦ ਉਹ ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਐਸਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਲਗਨ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡ ਗਈ—ਜੋ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਲਗਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਉਹ ਵੀ ਚਾਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇ, ਕਿਉਂ ਲਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਰਜ, ਤਮ, ਸਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੋ। ਇੱਥੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਦੁੱਖ, ਪਛਤਾਵੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ (ਤਰਸ ਆਦਿ) ਦੀ ਪੀੜਾ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਮੈ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ। ਤਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ, ਵਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਲਲਚਾਏ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਜਾਣ ਲੈ, ਇਹ ਵਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੇਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਪਰਖ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ। ਜੋ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਘਟੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸੁਆਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਵਾਪਸ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਫਿਰੋ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਯੋਧਾ ਦੇ ਕਰਤਵ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ, ਇਸ ਤਪस्या ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਦੇ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣੇਗਾ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਜੜ-ਬੂਟੀਆਂ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਕਲੀ-ਯੁਗ ਆ ਗਿਆ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਤਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਨਿਸਚਲ, ਲਗਨ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਬਦਰੀ-ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਸਤੀ, ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੁਵਿਧਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਬਾਰਾ, ਯਵਨਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮਾਰ ਕੇ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੁਵਾਰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਧਨ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਉਕਸਾਏ, ਜਰਾਸੰਧ, 23 ਫੌਜਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਆ ਗਿਆ। ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋ ਮਾਧਵ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਨੇਕ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰ-ਰਹਿਤ, ਪਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦੇ, ਉਹ ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਚਲ ਪਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਦੇਖ, ਮਗਧ ਦਾ ਮਹਾਂ ਰਾਜਾ ਹੱਸਿਆ, ਤੇ ਰਥ-ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ। ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੌੜ ਕੇ, ਥੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਵਰਸ਼ਣ ਨਾਮਕ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ। ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ, ਦਸ-ਯੋਜਨ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ। ਵੈਰੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵਾ ਸੜ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮਗਧ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਆਨਰਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਰੈਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਰੈਵਤੀ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਵੀ ਵੈਦਰਭੀ, ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਤੇ ਚੇਦੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸਨੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਨੂੰ ਗਰੁੜਾ ਵਾਂਗ ਅਮ੍ਰਿਤ ਚੱਕਿਆ। ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰੁਕਮਿਨੀ, ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਣਗਣਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਜਰਾਸੰਧ, ਸ਼ਾਲਵ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਧੂ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਮਧੁਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਣ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ, ਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਵੀਨ, ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?” ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਭੀਸ਼ਮਕ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ; ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਸੀ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮੀ, ਫਿਰ ਰੁਕਮਰਥ, ਰੁਕਮਬਾਹੁ, ਰੁਕਮੇਸ਼, ਰੁਕਮਮਾਲੀ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵਤੀ ਭੈਣ ਸੀ ਰੁਕਮਿਨੀ। ਰੁਕਮਿਨੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ੌਰ, ਗੁਣ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਵਡਾਈਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯੋਗ ਵਰ ਸੋਚਿਆ।