ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਮਚੁਕੁੰਦ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਗੁਫਾ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਝਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਅਗਨਿ, ਇੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਿਵਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ।" ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁਫਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਲੰਪ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਚਾ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਅਸੀਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਚੁਕੁੰਦ ਹਾਂ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਤਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਆਪਣੀ ਮੰਦਤਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗੇ ਹੀ ਸੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।" "ਤੁਾਡੀ ਚਮਕ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋ।" ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਾਸਾ ਕਰਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ। ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਜਾਂ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਕਾਲਨੇਮੀ, ਕਾਂਸ, ਪ੍ਰਲੰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਹ ਯਵਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਚਾਹੁਣੀ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ।" ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਦੇ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਖ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘਰ, ਨਾਰੀ, ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਵਿਲੱਖਣ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਸਰੀਰਕ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਪੂਜਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਅਜੈਯ, ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਬੇਕਾਰ ਗਿਆ—ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ, ਮਰਣ ਵਾਲੀ ਸਰੀਰਕ ਆਤਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਅੰਤਹਿਨ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਬਣਿਆ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਮਾਣ-ਮੱਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਵਧਦੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ; ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਮਾਇਆ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਚੁੰਬਦਾ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਮਲ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਰਾਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਘਰ ਦੀ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ austerity, renunciation ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਆਸ ਕਰਦਾ, 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ,' ਤੇ ਵਧਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।" "ਜਦੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਚਲ, ਤਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧੂ-ਸੰਗ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਸੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਜੋ ਸਾਧੂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ, ਅਖੰਡ ਜਮੀਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤੈਨੂੰ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪੂਜ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਉਂ ਲੈਣ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਰਾਜਸੀ, ਤਾਮਸੀ, ਸਾਤਵੀਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ ਹੈ।" "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਦੁਖ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ shelter-giving Supreme Soul; ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਨਿਰਭੈਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਟਲ ਹੈ; ਵਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡੋਲਾਇਆ।" "ਤੇਰੇ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਾ, ਤੇਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮੇਰੀ ਏਕ-ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।" "ਜੋ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ-ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸੰਯਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੁੜ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਟਲ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ।" "ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮਾਰੇ; ਪਰ, austerity ਕਰਕੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਕੇ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣੇਗਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਿੱਤਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।" ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉਹ austerity ਤੇ faith ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।