ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਅਪਾਰ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਜਸਵੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਣ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜੋਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਅਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਸ਼ੇਰ, ਅਸੀਂ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਕਾਰਨ ਥੱਕ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਭੀ, ਆਪਣੀ ਬੁਰਾਈ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਰੰਤ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਹਿਣ ਜੋਤ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਖ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਭੀਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਕਿਸੇ ਗੁਣ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਤਿੰਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰਤੀਬ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਨੇਮੀ, ਕੰਸ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਵਨ ਭੀ, ਤੇਰੇ ਤੀਖੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਸੜ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆਵਾਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਨਾ ਹੈ, ਸੋ ਵਰ ਮੰਗ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਦੇ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ, ਘਰ, ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁਲੱਭ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਭੀ ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਅਜਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।" "ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ 'ਨਰਪਤੀ' ਬਣ ਕੇ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਮੈ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਲਾਲਚ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਅ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵਿਚ, 'ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰੀਏ?' ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਸੱਪ ਜਿਵੇਂ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ 'ਨਰਪਤੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਮਲ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਰਾਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਭੀ, ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਤਪ ਕਰਦਾ, ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਮੁੜ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ,' ਤੇ ਵਧਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਜਦੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਤਦ ਉਹ ਸੁਜਨ ਸੰਗਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਪਿਆਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਛੁਟ ਗਿਆ—ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਜੋ ਨਿਃਸਵਾਰਥ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਕਿਉਂ ਮੰਗੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤਮੋ, ਰਜੋ ਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ।" "ਇਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ, ਪਛਤਾਵੇ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਰਨ-ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਅਭੈ, ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੇ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਰ ਮੰਗਣ ਉੱਤੇ ਭੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਸਿਰਫ ਤੇਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਪਰਖ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਇਕਾਗਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਂ, ਘੁੰਮ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇ।" "ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਕੇ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇਂਗਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ ਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।" ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁਗ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।