ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇక్షਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਖਿਆਤ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਗ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਿਦੇਵ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਾਗ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਅਵਿਨਾਸੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ।" ਜਦੋਂ ਯਵਨ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ, ਮਕਰਾ ਕਣ ਝੁਮਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵਜਵਾਨ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਸਹਣੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਹ ਚੱਲਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।" ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਛਤ੍ਰੀ ਹਾਂ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਜਾਗ ਤੋਂ ਥਕ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਸੌ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਇਤਨੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਦੋਸਤ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਗੁਣ, ਕਰਤਬ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤਬ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਜਨਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਨੇਮੀ, ਕংস, ਪ੍ਰਲੰਬ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਇਹ ਯਵਨ ਵੀ ਤੇਰੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ; ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ; ਜਿਸ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਿਰਫ ਦੁਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘਰ, ਨਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਜਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਸਚੁੰਮਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉੱਦਮ ਦੇ, ਪਰ ਗਲਤ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਅਜੈ, ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ, ਮਰਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮ-ਭਾਵਨਾ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ, ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੀੜਤ।" "ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਹੋ ਕੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਮਦ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਅਗਲਾ ਕੀ ਕਰੀਏ' ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸੋਚਾਂ, ਵਧਦੀ ਲਾਲਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਅ ਸੁਖ ਦੀ ਤਰਸ; ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਚਟ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਕਹਾਇਆ, ਪਰ ਅਟੱਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੀ ਗੰਦ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਖੇਡ ਲਈ ਘਰ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ, ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ।" "ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ' ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਵਧਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਜਦ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਅਚਲ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਤਸੰਗ ਪਾਉਂਦਾ; ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਸੰਗਤ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਲਗਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ ਚਾਹਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜ-ਮਾਲਕੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਵੀ ਚਾਹਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬਾਂਧੇ, ਕਿਉਂ ਲਵੇ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਥਾਂ, ਰਜ, ਤਮ, ਸਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ ਹੈਂ।" "ਇੱਥੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੁਖ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਚੈਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਬੇ-ਆਸਰਾ ਹਾਂ, ਨਿਡਰਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕੇ ਬਚਾ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਥਾਵਨਾ 'ਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਉਭਰੀ।" "ਇਹ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।