ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਸੂਰਮਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾ — ਇਹ ਸਭ ਹੁਣ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਬ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੋਖਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਡਾ ਦੇਣ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧੰਨ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗੂਂ ਸ਼ਿਆਮ ਸੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ। ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਮਿੱਠਾ ਚਿਹਰਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਕਰ ਕੁੰਡਲ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੱਖਾਂ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਰੌਬੀਲੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ — ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦੇਖਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਜੈਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੁਰਦੇ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਏ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹਾਂ। ਲੰਬੇ ਜਾਗਣ ਕਾਰਨ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਤੀਵਰ ਚਮਕ ਅਸਹਿਣਯ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯ ਹੋ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਦੋਸਤ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਕਿਸੇ ਗੁਣ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। "ਫਿਰ ਵੀ, ਦੋਸਤ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਾਸਤੇ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਨੇਮੀ, ਕੰਸ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਯਵਨ ਵੀ ਤੇਰੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਲਈ; ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਵਰ ਮੰਗੇਂ, ਮੰਗ ਲੈ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਦੇ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਘਰ, ਨਾਰੀ, ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁਲਭ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ। "ਹੇ ਅਜੈਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਜ-ਸੁਖ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੁੱਤ, ਪਤਨੀ, ਧਨ-ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਬਣ ਕੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, 'ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ' ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ, ਲਾਲਚ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਇੰਦ੍ਰਿਅ-ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਚੂਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਮਲ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਸੁਆਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵੱਲ, ਖਿਡੌਣੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਤਪ ਕਰਕੇ, ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 'ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ,' ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਦੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਥੇ ਇਹ ਸਤਸੰਗ ਹੋਵੇ, ਓਥੇ ਤੁਰੰਤ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। "ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰਾਜ-ਮੋਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ — ਇਹੀ ਚੀਜ਼ ਭਲੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਣਵਾਸ ਲਈ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਲੋਕ ਵੀ ਲੋਚਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪੂਜ ਲਿਆ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਕਿਉਂ ਮੰਗੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇ? "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤਾਮਸ, ਰਾਜਸ, ਸਾਤਵਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ — ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦ੍ਵੈਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ, ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਖ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਬੂਝ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।