ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੁੱਝ ਭੇਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਨ, ਜਨਮਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਤੇ ਪਾਪੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨਾ ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁੱਟੜਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਰੱਸਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਕੁਲ-ਮੁਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਿਹਲੀਆਂ ਤੇ ਲੁੱਟਾ ਬੈਠਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਬੇਚਾਰੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪੀ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹਟਾਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਕਿੰਨੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ!" ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੰਦਰ ਜਿਹਾ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੂਨਿ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੈ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਅਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੂੜਤਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਭਟਕਣ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਜਾਣਾ—ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਬੇਬਸੀ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੋਹ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਲੂਲਾ, ਕਪਟੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੇ ਆਪਣੇਪਣ ਦੀ ਲਗਨ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਛਿਨਭੰਗੁਰ ਹੈ—ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਦਾ ਸੱਚੀ ਧਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤੱਬ ਛੱਡ, ਸੰਤ-ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣੋਂ ਛੇਤੀ ਹਟ ਜਾ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਤਿਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਧਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਗਏ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: "ਦੱਸ, ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂ ਡਰ ਗਈ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੂਏਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵਿਹਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵਿਹਲੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਜਿੱਥੋਂ-ਜਿੱਥੋਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਮਾਰ ਦੇਈਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਕੋਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਿਰਮਰ ਵਿਹਲੀਆਂ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ, ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ, "ਉਹ ਤਾਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।" ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚਾਕੂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਹਲੀਆਂ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਕਈ ਪਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਂਗ, ਘੁੰਮਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੈ ਕੇ, ਦੱਸੋ ਪਾਸਿਆਂ ਦੌੜਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਤੜਪਦਾ, ਨਾ ਰੋਟੀ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਪਾਣੀ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਠਿਕਾਣਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਦਾ, "ਹਾਏ, ਨਸੀਬ!" ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਯਾ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੋਕਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।