ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਵਨ ਨੇ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਫੜੇਗਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਯਵਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਸਕੇ। ਯਵਨ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਮਸਖਰੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਨਾ ਮਾਰਦਾ ਕਿ "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ", ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਨੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਮੂਰਖ ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਰ ਲਿਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਯਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ? ਜਿਸ ਨੇ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹਦੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਸੀ?" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਝੱਲ ਲਈਆਂ, ਹੁਣ ਇਹ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇ।' ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ, ਰਾਜਪਾਟ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਜਾ – ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਕਾਲ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲਾ ਗੌਆਂ ਨੂੰ ਹੰਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਪਰ ਮੋਖਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਡੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ – ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।" "ਜਦੋਂ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ – ਉਹ ਕਾਲੇ ਬਦਲੀ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ।" "ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ। ਉਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਸੀ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਸਦੇ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਰਾਜਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ।" "ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜੈਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।" "ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕੰਵਲ ਜਿਹੀਆਂ ਪੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਤਾਂ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।' 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।' 'ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।' 'ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਜਾਗ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ, ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਸੁੱਤਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।' 'ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਹਿਣੀ ਚਮਕ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਨਾਲ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:" "'ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ, ਕਰਤੱਬਾਂ ਜਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।' 'ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅੰਤ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।' 'ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਇਸ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।' 'ਕਾਲਨੇਮੀ, ਕੰਸ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਯਵਨ ਵੀ ਤੇਰੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ।' 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ; ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।' 'ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।'" "ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।" "ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ ਦੀ ਖਾਤਰ ਘਰ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।