ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ, ਸਾਵਲਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸਰੀਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ—ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਬਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਹਥਿਆਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਹੀ, ਨਿਰਸਥ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ ਨੇ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਸਕੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਯਵਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਪੈਰ ਪੈਰ ਚਲਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਯਵਨ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ-ਮੂੰਹ ਚੁਟਕੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, “ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਭੱਜਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ!” ਪਰ, ਉਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਹਾਸ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਮੂਰਖ ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਤ ਵਰਗਾ ਲਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਚੂਤ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਯਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਸੋਇਆ ਕਿਵੇਂ? ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ? ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਉਹ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ, ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇਵਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ, ਵਿਰੋਧੀ ਰਹਿਤ ਰਾਜ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾ ਹੁਣ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਕਾਲ, ਜੋ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਲਵਾਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਪਰ ਮੋਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਇਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਦੈਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਰਗਟ ਹੋਏ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਸਾਵਲਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚਾਰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਚਿਹਰਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ। ਉਹ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜੇਤਿਆ ਸਮਰਾਥ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਟਿਆਂ ਭਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਾਡੀ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਲੰਮੇ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਤਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਆ ਪ੍ਰਗਟੇ। ਤੁਾਡੀ ਅਸਹਿਣਯ ਪ੍ਰਭਾ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾ ਕੇ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਣ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤਬ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਲੱਭਦੇ ਰਹਿਣ, ਪਰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਖਦੇ ਹਨ।