ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਖ ਵੀ ਉਥੇ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਨਵ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ। ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਅੱਠ ਖਜ਼ਾਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈਭਵਤਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ, ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦੇਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ-ਕਮਲ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਗੋਲ ਗਲ, ਸੁਚੱਜੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਚੰਨ-ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹਨ, ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ, ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਿਆ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਥੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲਵੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਯਵਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੂਰ ਦਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਯਵਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ, ਭੱਜਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ," ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਘਿਆ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਤ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਲੰਘਿਆ ਪਿਆ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਮੂਰਖ ਨੇ ਅਚੁਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਲੰਘੇ ਪਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਕਿਉਂ ਸੀ? ਯਵਨ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਜੋਤਿ ਸੀ?" ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਉਹ ਇක්ෂਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਮੂਚਕੁੰਦ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਮੂਚਕੁੰਦ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਤਕਲੀਫ ਛੱਡ ਦੇਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਾਸਨਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਤੁਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਤੇ ਤੁਾਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਹੁਣ ਜੀਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਾਲ, ਜੋ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਉਹ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਡਰੀਆ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲਵੋ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਮੰਗੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਸਾਡੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ; ਇਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੂਚਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਚਕੁੰਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵਰਖ-ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚਾਰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ, ਉਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿੱਖ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ, ਤੇ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ, ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਮੂਚਕੁੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਾਡੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ—ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ—ਕਿਸੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਫਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਛੱਤਰੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੂਚਕੁੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੇ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਲੰਘਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਜੇ ਹੁਣੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤੁਾਡੀ ਅਸਹਿਣ ਜੋਤਿ ਇਨੀ ਵਧੀਕ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨ।