ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਮਾਰਗ ਸਭ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਦਭੁਤ ਉਪਵਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬੁੱਰਜ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਮਹਲ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ। ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੰਨਾ ਪਾਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲ, ਪ੍ਰੇਮਕਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਉਥੇ ਭੇਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਾਲੇ-ਸਫੈਦ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ, ਧਨਪਤੀ ਨੇ ਅੱਠ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ। ਉਥੇ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਕਮਲ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਸਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿਕਲੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚੌੜੇ, ਲੰਬੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਚਮਕਦਾਰ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ-ਨੁਮਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ—ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਿਸ਼ਸਤਰ ਤੇ ਪੈਦਲ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੜੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਵਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ," ਅਜਿਹਾ ਤਾਣ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੰਦਭਾਗਾ ਯਵਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਤਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਪਏ ਵੇਖਿਆ। ਸੋਚਿਆ—"ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਤ ਵਰਗਾ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਹੈ"—ਉਸ ਮੂਰਖ ਯਵਨ ਨੇ ਉਸ ਪਏ ਹੋਏ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਲੰਮੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਾਗਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਯਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—"ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸੌ ਗਿਆ? ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚਮਕ ਸੀ?" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—"ਉਹ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਸਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ।' ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ, ਵੈਰੀ ਰਹਿਤ ਰਾਜ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸਾਥੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲਾ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਸਾਡਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਵਿ਷्णੂ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਦੈਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਬਦਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚਾਰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤ ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ, ਦਯਾਲੂ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦਰਸ਼ਣਯੋਗ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਗੌਰਵ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਜੈਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—"ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।" "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਜਨਮ, ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੱਸੋ। ਅਸੀਂ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹਾਂ। ਲੰਬੇ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਗਾਇਆ।