ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਅਠਾਰਵੇਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਯਵਨ, ਮੱਧ ਭੀੜ ’ਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਯੋਧੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ ਜੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: “ਹਾਏ, ਯਦਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਯਵਨ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ ਵੀ ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਜਰਾਸੰਧ ਸਾਡੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ: “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਵਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੇ।” ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਿਲਾ—ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਨਗਰੀ—ਰਚ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਨਗਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤਿਜੋਰੀਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਅਤੇ ਐਮਰਲਡ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਕਾਨ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪਾਰਜਾਤ ਵਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਾਨਵ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਅੱਠ ਤਿਜੋਰੀਆਂ; ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੁਣ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਨਿਰਅਸਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਉਗਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚੌੜੀ-ਉੱਚੀ ਦੇਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਚਮਕਦਾਰ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਸੁੱਚਾ ਹਾਸਾ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਨ-ਬਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਇਹ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪੈਦਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਂਗਾ।” ਐਸਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਯਵਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ, ਜਦਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਹਨ। ਹਰੀ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਪੈਰ-ਪੈਰ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਯਵਨ ਨੇ ਤਾਣਾ ਮਾਰਿਆ: “ਯਦਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਤੈਨੂੰ ਢੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।” ਪਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਲਿਆ ਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,” ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਸੁੱਤੇ ਆਚੁਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਠਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਯਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਓਹੀ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿੰਝ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਯਵਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤੇਜਤਾ ਸੀ?” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਉਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਰਾਜਪਾਟ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਤੇਰੇ ਸਮਕਾਲੀ—all ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਆਂਢੀ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤਮਾਨ (ਮੁਕਤੀ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਅਖੰਡ ਭਗਵਾਨ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਦੱਸ।” ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਵਨ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਦੇਖਿਆ: ਉਹ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਚਾਰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਸੋਹਣੇ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਚਿਹਰੇ, ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਨ-ਬਾਲੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਰੁਬਾਬ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਯਵਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।