ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਫਿਰ ਉਹ ਗਾਂ ਇਕ ਸੋਹਣੇ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਮਯ ਸੀ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਜਾਗਿਆ—ਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਗੋਕਰਨ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਅਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਆਉਂਦੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਛੂਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਾਹੀ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ। ਵੈਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖੁਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅਦਿਆਣ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਲੈਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ—ਹਾਇ, ਮੇਰੀ ਕਿੰਨੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹਾਲਤ ਹੈ!" ਐਸੇ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੂੰ; ਸੁਖ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਰਾਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਮੂੜਤਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੋਹ ਰੂਪ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਰਕ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਖਰ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਮੋਹ ਦੇ ਅੰਧੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਮੈਂ ਲੂਲਾ, ਠੱਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਭਾਰ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਛੱਡ, ਵੇਖ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਵਿਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈ।" "ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤੱਬ ਛੱਡ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਤੇ, ਸਾਰੀ ਵੱਸਤੂ-ਸਮਪੰਨਤਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ—"ਦੱਸ, ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਡਰੀ ਹੋਈ ਮਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਰਿਹਾ, ਪੰਜ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਯਤਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹੋਇਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਗਹਣੇ ਲੈ ਆਉਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਨ ਜੁੱਟਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਚੁਪਚਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਈਏ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ, ਮਾਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ; ਅੱਗ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ, ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ, "ਉਹ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ।" ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਮੰਦ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੌਣ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ, ਧਨ ਹੜਪ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਪਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚਲੀ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਘੁਮੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਸਹਿ ਕੇ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਠਿਕਾਣਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ "ਹਾਇ, ਭਾਗ!" ਆਖ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਕਰਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ।