ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਦਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਣ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਸਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਬਰਹਦਰਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋਇਆ ਮਗਧ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੁੰਦ—ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਅਟੁੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਰਥੀ, ਭੱਟ ਤੇ ਗਾਇਕ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਢੋਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਫੀਰੀਆਂ ਤੇ ਭੋਪੂਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਤੰਬੂਰੇ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗਾਂ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਸੜਕਾਂ ਢਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਚ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੋਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ, ਉਤਸ਼ੁਕ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਅਣਗਿਣਤ ਦੌਲਤ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਤਾਰਾਂ ਅੱਖੌਹਣੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਯਦਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਯਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਮਾਰੀ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਠਾਰਵੀਂ ਲੜਾਈ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਯਵਨ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਯਦਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: "ਹਾਏ, ਯਦਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯਵਨ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਅੱਜ, ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਜਰਾਸੰਧ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇ; ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਯਵਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਦਭੁਤ ਨਗਰ—ਦੁਆਰਕਾ—ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨਗਰ ਵਿਚ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ; ਸੜਕਾਂ, ਚੌਕ, ਮਾਰਗ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਨਗਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਖਜਾਨੇ, ਜਵਾਹਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੰਨਾ ਪਾਟੀਓਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਭੇਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਾਣਵ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਅੱਠ ਖਜਾਨੇ; ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਭੇਜੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ। ਉੱਥੇ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ, ਕਮਲ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨੇ, ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕਉਸਤੁਭ ਰਤਨ, ਚੌੜੀ, ਲੰਮੀ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਤ, ਉਜਲੇ ਚਿਹਰੇ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਨਿਹਤਿਆ ਪੈਦਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਹਤਿਆ ਹੀ ਲੜਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਫੜ ਸਕਦਾ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰੀ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖੁਦ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। "ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ," ਐਸਾ ਤਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੰਦਭਾਗੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਲੈਂਡਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਲਿਆਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਤ ਵਰਗਾ ਲੈਂਡਾ ਹੋਇਆ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਮੂਰਖ ਯਵਨ ਨੇ ਉਥੇ ਪਏ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਠਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਸੀ? ਉਸ ਯਵਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚਮਕ ਸੀ?" ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਉਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਮਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।