ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਨਿਖਰਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਬਛੜਾ ਜਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਆਤ્મਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਜਾਗ ਪਿਆ ਸੀ—ਗਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਨਾਹ ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਦਾ, ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਿਤ੍ਰਕ ਧਨ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖੁਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਬੇਚਾਰੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ, ‘‘ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ!’’ ਇਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, ‘‘ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਿਥਿਆ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦਾ ਧਨ, ਕਿਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ। ਅਸਲ ਸੁਖ ਤਾਂ ਵੈਰਾਗੀ, ਇਕਾਂਤਵਾਸੀ ਮੁਨਿ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਬੇਅਕਲੀ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੋਹ ਰੂਪ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਰਕ ਦਾ ਰਾਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ—ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਮੋਹ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਲੰਗੜਾ, ਠੱਗ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲੈ।’’ ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਨਾ ਰੱਖ। ਵੇਖ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ—ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖ।’’ ‘‘ਸਦਾ ਸੱਚੀ ਧਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਸੋਚਣੇ ਛੱਡ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਸੰਤ ਕਥਾ-ਰਸ ਪੀ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਠੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਅਸ਼ਵਰੀ ਪੂਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਪੱਤੀ ਉਥੇ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ—‘‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!’’ ਮਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਸੁੱਟ ਬੈਠੀ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖ-ਵਾਲੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਬੈਠਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ, ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਨ ਲੈਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ‘‘ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜੇਗਾ।’’ ‘‘ਰਾਜਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਮਾਰ ਦੇਈਏ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੀ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਪਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਘਬਰਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਰਾ ਭਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਤੜਫ਼ ਕੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, ‘‘ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ।’’ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੇਜ਼ਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਭੂਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਘੁੰਮਣੀ ਵਾਂਗ ਦਸੋ ਪਾਸੇ ਭੱਜਦਾ, ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਤਰਸਿਆ ਹੋਇਆ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।