ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਜੋ ਫੌਜ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਅੱਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਫੌਜ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅਣਪਾਰ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਾ ਲੰਘ ਸਕੇ, ਪਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮਾਨਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਰਥ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਜਦ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨ ਵਿਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਸਾਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਸਧਾਰਣ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯਾਦਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਬਰਹਦਰਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ ਮਗਧ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹੀ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਲੱਗੇ; ਰਥੀਆਂ, ਭਟਾਂ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਨਗਾਰੇ, ਸਿਪ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਗੀਤਕ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚੌਂਕੀਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਅਣੰਤ ਦੌਲਤ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਅਖਸ਼ੌਹਣੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਜਦ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੈਣਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਅਠਾਰਵੀਂ ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵੀਰ, ਯਵਨ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਬਰਬਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ; ਮਨੁੱਖਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਬੜਾ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: "ਹਾਏ! ਯਾਦਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਯਵਨ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਅੱਜ, ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਜਰਾਸੰਧ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹੋਈਏ, ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਔਖਾ ਹੋਵੇ; ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਿਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ; ਸੜਕਾਂ, ਚੌਰਾਹੇ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਵਲੋਕੀ ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁմբਦ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘਰ ਅਤੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚੌਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਯਾਦਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਖ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਣਧਰ ਲੋਕ ਵੀ ਮਰਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਠ ਤਿਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਦ ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਾਂਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਮੀ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚੌੜੇ ਤੇ ਲੰਮੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਵੇਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਖਿੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਚਮਕਦੇ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਨਿਰਅਸਤਰ ਪੈਦਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਂਗਾ। ਐਸਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ, ਜਦਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੈਰ ਪੈਰ ਚਲਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ ਪਰ ਕਦੇ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਤਾਣਿਆ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ; ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਮੂਰਖ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਸੰਤ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ," ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਸੁੱਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ।